#94 Kaliber. Nieistotna informacja?

2017-10-22 Mateusz


Czy słusznie kaliber jest jedną z podstawowych cech broni?  

Co oznacza kaliber?  

Czy amunicja posiada kaliber?  

Czy dwa pistolety kalibru 9 mm mają ten sam kaliber?  

Dlaczego strzelba kalibru 12 ma kaliber 18,4 mm?  

Który kaliber (strzelby) jest większy: 16 czy 12?  

Jak to jest, że pocisk do broni kalibru 7,62 mm może mieć średnicę nawet 7,82 mm?  

Oraz co to jest .45?  

 

Słowo kaliber pochodzi od arabskiego słowa "kalib" oznaczającego kształt lub wzór. Znaczenie i definicję kalibru najlepiej jest rozpatrywać w odniesieniu do konkretnego rodzaju lufy. Weźmy pod uwagę cztery rodzaje luf: bruzdowane, gładkie, poligonalne i stożkowe.

 

Lufy bruzdowane.

W lufach bruzdowanych kaliber oznacza najmniejszą średnicę wewnętrzną części prowadzącej przewodu lufy – czyli mierzoną na przeciwległych polach.

 

Rys. 1: Kaliber lufy bruzdowanej oznacza jej najmniejszą średnicę wewnętrzną



Z rysunku możemy łatwo wyciągnąć wniosek że pocisk (aby uszczelnić lufę) musi mieć średnicę większą niż kaliber broni do której jest przeznaczony. Jednocześnie średnica pocisku jest mniejsza niż średnica lufy mierzona między przeciwległymi bruzdami. W przypadku pocisków artyleryjskich posiadających pierścienie wiodące – pocisk ma średnicę mniejszą od średnicy mierzonej na polach, a pierścień średnicę większą niż średnica mierzona na bruzdach.

 

 

Ciekawostką jest fakt, że z różnych względów obie średnice miewają wymiary nie do końca 'okrągłe'. Tak więc rzadko zdarza się broń o kalibrze równym np. 8,00 mm. Jednym z najbardziej jaskrawych przykładów jest nabój 9 x 19 mm parabellum. Lufy broni przystosowanej do tego naboju mają kaliber (wg normy CIP) 8,82 mm a średnica maksymalna wynosi 9,02 mm. Stąd pistolety nazywane „cudownymi dziewiątkami” takie jak Glock 17, Beretta 92, USP, CZ 75, P 99 i inne, tak naprawdę nie są bronią kalibru 9 mm. Jednak dla uproszczenia przyjmuje się w nomenklaturze liczbę zaokrągloną do pełnego 9 mm.

 

W takim razie czy dwa pistolety kaliber 9 mm mają ten sam kaliber? Tak i nie. Jeśli obie jednostki broni strzelają tym samym rodzajem amunicji to najprawdopodobniej będą miały identyczny kaliber. Występują czasem nieznaczne różnice w broni produkowanej w Europie i Ameryce, są to jednak wielkości całkowicie pomijalne, które nie mają wpływu na użytkowanie broni. Jednocześnie należy powiedzieć, że dwa egzemplarze broni kaliber 9 mm, mogą mieć kalibry różne. Przykładem są używane w naszym wojsku pistolety P-64, P-83, Wist-94 i z rzadka Glock 17. Pierwsze dwa strzelają nabojem 9 x 18 Makarowa, kolejne dwa nabojem 9x19 Parabellum. Lufy dla naboju Makarowa mają kaliber dokładnie 9,00 mm natomiast dla naboju Parabellum 8,82 mm.

 

 

Lufy poligonalne.

W lufach o poligonalnym zarysie części prowadzącej, kalibrem jest średnica okręgu wpisanego w wielokąt foremny wyznaczający kształt powierzchni wewnętrznej lufy.

Czyli dla luf heksagonalnych (najpopularniejszych wśród poligonalnych) kształtem przewodu lufy jest sześciokąt o mocno zaokrąglonych wierzchołkach. A kalibrem okrąg wpisany w sześciokąt zgodnie z zasadami geometrii.

 


Rys. 2: Kaliber w lufie poligonalnej. Na zielono oznaczono okrąg wpisany w wielobok tworzacy

 

Lufy poligonalne stosuje się jako wytrzymalszy zamiennik luf bruzdowanych i używa się do nich tej samej amunicji, tak samo oznaczanej.

 

Lufy stożkowe.

W lufach stożkowych, których kaliber jest zmienny (wewnętrzna powierzchnia lufy przypomina stożek - lufa zwęża się w kierunku wylotu), stosowane było oznaczenie dwuliczbowe. Pierwsza liczba oznaczała kaliber początkowy, natomiast druga końcowy. Przykład takiego oznaczenia to 70/50. Pomiar kalibru odbywał się jak dla zwykłej lufy. Obecnie takie rozwiązania nie są stosowane.

 

Kalibry calowe.

W państwach stosujących imperialne jednostki miar używa się najczęściej calowych opisów kalibrów. Zatem .45 oznacza 0,45 cala (cal = 25,4 mm), więc 0,45 * 25,4 = 11,43 mm. Przy czym brytyjski system opisuje kaliber do części tysięcznych włącznie, natomiast amerykański do części setnych. Zero z przodu jest pomijane dla uproszczenia.

Kalibry calowe często nie odpowiadają rzeczywistym wartością zgodnie z przelicznikiem.

 

Tabela z popularnymi kalibrami calowymi

Zdarza się, że kalibry calowe dla rozróżnienia są opisane z inną cyfrą na 3 miejscu po przecinku np. .222, .223. Kaliber luf jest taki sam ale zaszła potrzeba oznaczenia dwóch różnych nabojów. Podobnie w przypadku nabojów .300 Winchester Magnum i .308 Win. Oba posiadają kaliber 7,62 mm.

 

Lufy gładkie.

W lufach o gładkim zarysie przewodu, kalibrem nazywamy ich wewnętrzną średnicę nominalną. Oczywiście należy zaznaczyć że chodzi o część prowadzącą lufy, z wyłączeniem komory nabojowej czy występujących w broni śrutowej czoków.

 

 Rys. 3: W lufach gładkich kaliber jeś średnicą nominalną części prowadzącej

 

Co więc oznacza np. kaliber 12? Jest to kaliber wyrażony za pomocą wagomiaru. Liczba 12 oznacza ilość kul ołowianych o średnicy równej kalibrowi lufy d (mierzonemu 220 mm od tylnego ścięcia lufy), którą możemy odlać z jednego funta ołowiu (tu: funt angielski – 1 lb = 0,45359237 kg). Tak więc im więcej kul możemy odlać tym mniejsza ich średnica - mniejszy kaliber lufy. To oznacza że kaliber wagommiarowy 16 jest znacznie mniejszy niż 12.

 

W związku z tym, że jest to miara nie zbyt precyzyjna, lufy produkowane w różnych krajach mają różne kalibry. Dla kalibru wagomiarowego 12, kaliber waha się w zakresie +/- 18,2 – 18,7 mm.

                                Przeczytaj całość

                            


                            

Cały artykuł dostępny jest dla subskrybentów.